Η ψυχολογική παγίδα των αθλητών που άκουσαν πολύ νωρίς ότι είναι «ξεχωριστοί»
«Αυτό το παιδί θα φτάσει πολύ ψηλά».
Λίγες φράσεις ακούγονται πιο κολακευτικές στον αθλητισμό. Προπονητές, γονείς, συναθλητές και παράγοντες συχνά εντοπίζουν από νωρίς ένα ιδιαίτερο ταλέντο και σπεύδουν να το επισημάνουν. Στην αρχή μοιάζει με δώρο. Όμως, για ορισμένους αθλητές, αυτή η ταμπέλα καταλήγει να γίνει ένα αόρατο ψυχολογικό βάρος που τους ακολουθεί σε κάθε προπόνηση και κάθε αγώνα.
Παραδόξως, το πρόβλημα δεν είναι το ταλέντο. Το πρόβλημα είναι όσα αρχίζουν να το συνοδεύουν.
Η στιγμή που η απόλαυση γίνεται προσδοκία
Τα περισσότερα παιδιά ξεκινούν ένα άθλημα επειδή τους αρέσει. Τρέχουν, παίζουν, δοκιμάζουν τα όριά τους. Η χαρά βρίσκεται στην ίδια τη διαδικασία. Κάποια στιγμή όμως, ο ταλαντούχος αθλητής παύει να αντιμετωπίζεται ως παιδί που αθλείται και αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως «μελλοντικός πρωταθλητής».
Κάθε νίκη επιβεβαιώνει τις προσδοκίες. Κάθε ήττα μοιάζει με αποτυχία απέναντι σε αυτές. Χωρίς να το καταλάβει, ο αθλητής δεν αγωνίζεται πλέον μόνο για τον εαυτό του. Αγωνίζεται για να δικαιώσει μια εικόνα που έχουν δημιουργήσει οι άλλοι γι’ αυτόν.
Η παγίδα του «πρέπει»
Οι αθλητές που χαρακτηρίζονται ως ιδιαίτερα ταλαντούχοι μεγαλώνουν συχνά με μια λέξη που επαναλαμβάνεται ασταμάτητα:
«Πρέπει».
Πρέπει να κερδίζεις.
Πρέπει να ξεχωρίζεις.
Πρέπει να είσαι καλύτερος από τους υπόλοιπους.
Πρέπει να αποδείξεις ότι άξιζαν όσα έλεγαν για σένα.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η αποτυχία παύει να θεωρείται μέρος της εξέλιξης και αρχίζει να βιώνεται ως απειλή για την ίδια την ταυτότητα του αθλητή. Δεν φοβάται απλώς να χάσει. Φοβάται να πάψει να είναι «το ταλέντο».
Όταν το ταλέντο δεν αρκεί
Στις μικρές ηλικίες, το φυσικό χάρισμα συχνά αρκεί για να ξεχωρίσει κάποιος. Καθώς όμως ανεβαίνει επίπεδο, όλοι γύρω του είναι ταλαντούχοι. Εκεί αρχίζει μια δύσκολη ψυχολογική μετάβαση.
Ο αθλητής που είχε μάθει να κερδίζει εύκολα έρχεται για πρώτη φορά αντιμέτωπος με δυσκολίες, ήττες και αμφισβήτηση. Αν έχει βασίσει ολόκληρη την αυτοεικόνα του στην ιδέα ότι είναι «φυσικά προικισμένος», κάθε εμπόδιο μοιάζει με απόδειξη ότι ίσως τελικά δεν είναι τόσο ξεχωριστός όσο πίστευε.
Πολλοί εγκαταλείπουν όχι επειδή δεν έχουν ικανότητες, αλλά επειδή δυσκολεύονται να διαχειριστούν το χτύπημα στην εικόνα που είχαν για τον εαυτό τους.
Το σύνδρομο του παιδιού-θαύματος
Η ιστορία του αθλητισμού είναι γεμάτη από παιδιά-θαύματα που δεν έφτασαν ποτέ εκεί που όλοι προέβλεπαν. Όχι επειδή έχασαν το ταλέντο τους. Αλλά επειδή κουράστηκαν να κουβαλούν το βάρος του.
Η συνεχής πίεση, η ανάγκη επιβεβαίωσης και ο φόβος της αποτυχίας μπορούν να μετατρέψουν το άθλημα από πηγή χαράς σε πηγή άγχους.
Κάποια στιγμή, ο αθλητής δεν παίζει για να κερδίσει. Παίζει για να μην απογοητεύσει. Και αυτή είναι μια εντελώς διαφορετική ψυχολογική κατάσταση.
Οι αθλητές που αντέχουν περισσότερο
Οι πιο επιτυχημένοι αθλητές δεν είναι πάντα οι πιο ταλαντούχοι. Συχνά είναι εκείνοι που έμαθαν να αντιμετωπίζουν το ταλέντο ως αφετηρία και όχι ως ταυτότητα.
Αντί να σκέφτονται «είμαι ταλαντούχος», σκέφτονται «είμαι άνθρωπος που μαθαίνει».
Αντί να προστατεύουν την εικόνα τους, επιδιώκουν να εξελίσσονται.
Αντί να φοβούνται τα λάθη, τα χρησιμοποιούν ως πληροφορία.
Η διαφορά μοιάζει μικρή, αλλά είναι καθοριστική.
Το πραγματικό δώρο
Ίσως τελικά το μεγαλύτερο πλεονέκτημα ενός αθλητή να μην είναι το ταλέντο. Είναι η ικανότητα να συνεχίζει όταν το ταλέντο δεν αρκεί.
Να παραμένει αφοσιωμένος όταν χάνει.
Να αντέχει όταν οι προσδοκίες γίνονται ασφυκτικές.
Να θυμάται ότι η αξία του δεν μετριέται από ένα αποτέλεσμα, μια επίδοση ή μια ετικέτα που του κόλλησαν σε μικρή ηλικία.
Γιατί το ταλέντο μπορεί να ανοίξει την πόρτα του αθλητισμού.
Αλλά η ψυχολογική ωριμότητα είναι αυτή που επιτρέπει σε κάποιον να παραμείνει μέσα στο δωμάτιο.
